Ávarp formanns SSA

Í ár fögnum við merkum tímamótum í samstarfi sveitarfélaga á Austurlandi þegar Samband sveitarfélaga á Austurlandi (SSA) fagnar 60 ára afmæli sínu. Frá stofnun þess árið 1966 hefur hlutverk sambandsins verið skýrt: að standa vörð um sameiginlega hagsmuni landshlutans og vinna að auknum jöfnuði til búsetu milli landshluta. SSA byggir á grunni Fjórðungsþings Austurlands sem starfaði á árunum 1943 til 1964 og hefur frá upphafi gegnt mikilvægu hlutverki í að efla samstarf sveitarfélaga og styrkja sveitarstjórnarstigið.

Margt hefur breyst á þessum sex áratugum. Þegar sambandið var stofnað voru sveitarfélögin á Austurlandi 35 talsins en í dag eru þau fjögur. Sú þróun endurspeglar sameiningar sveitarfélaga, breytta tíma og breytt stjórnsýsluumhverfi. Hún undirstrikar jafnframt hversu mikilvægt það er að þau sveitarfélög sem eftir standa vinni áfram náið saman og tali skýrt fyrir sameiginlegum hagsmunum fjórðungsins.

Á liðnu ári  hélt SSA áfram að vinna markvisst að þeim málum sem skipta Austurland mestu máli. Samgöngumál hafa þar verið fyrirferðarmikil enda eru öruggar og áreiðanlegar samgöngur ein mikilvægasta forsenda búsetu, atvinnulífs og samfélagsþróunar í landshlutanum. Umsagnir og ályktanir SSA um samgönguáætlun, fjárlagafrumvarp og breytingar á sveitarstjórnarlögum byggja á sameiginlegri afstöðu sveitarfélaganna og traustum gögnum um stöðu og þarfir Austurlands. Slík gögn skipta miklu máli.

Árið 2025 tók stjórn SSA ákvörðun um að uppfæra efnahagsgreiningu Analytica fyrir landshlutann þannig að niðurstöðurnar ná nú yfir lengra tímabil eða frá 2022 til 2024. Niðurstöðurnar staðfesta enn á ný mikilvægi Austurlands fyrir íslenskt efnahagslíf. Þrátt fyrir að aðeins um þrjú prósent landsmanna búi á Austurlandi stendur landshlutinn árlega undir tæplega fjórðungi vöruútflutningstekna þjóðarinnar sem nema um 240 milljörðum króna. Það segir sína sögu um styrk atvinnulífsins á svæðinu.

Þessi efnahagsumsvif eru jafnframt sterk rök fyrir því að stjórnvöld horfi til Austurlands þegar kemur að forgangsröðun í uppbyggingu innviða og fjárfestingu til framtíðar. Það er eðlilegt að sá landshluti sem skapar svo stóran hluta útflutningstekna þjóðarinnar njóti þess að þar sé fjárfest með myndarlegum hætti til hagsbóta fyrir landshlutann og þjóðarbúið allt.

Verðmætasköpun á Austurlandi byggir á samspili ólíkra atvinnugreina. Sjávarútvegur, orkuframleiðsla, iðnaður og ferðaþjónusta mynda saman sterkan grunn sem skapar tekjur, störf og tækifæri til áframhaldandi uppbyggingar. Kárahnjúkavirkjun, stærsta vatnsaflsvirkjun landsins, leggur þar grunn að orkuframleiðslu sem er forsenda umfangsmikillar iðnaðarstarfsemi og útflutnings.

Til  að þessi verðmætasköpun geti áfram vaxið er lykilatriði að innviðauppbygging fylgi eftir, ekki síst í samgöngum sem tengja byggðir Austurlands betur saman og styrkja landshlutann sem eitt atvinnu- og þjónustusvæði.

Á sama tíma er mikilvægt að minna á þann kraft sem býr í samfélögunum sjálfum. Um allt Austurland er unnið að fjölbreyttum verkefnum á sviði atvinnuþróunar, menningar og samfélagsuppbyggingar. Umsóknir í Uppbyggingarsjóð og þátttaka í sameiginlegum verkefnum sýna skýrt að hugvit, frumkvæði og vilji til framfara er áfram sterkur í landshlutanum.

Saga SSA sýnir að samtakamáttur sveitarfélaganna skiptir máli. Þegar við byggjum málflutning okkar á faglegum gögnum og stöndum saman um sameiginlega hagsmuni getum við haft raunveruleg áhrif. Þannig höfum við náð árangri áður og þannig munum við áfram vinna að því að efla Austurland og tryggja að landshlutinn fái þann sess í uppbyggingu sem hann á skilið til framtíðar.