Samstarfsverkefni um fæðuöryggi
Nýju norðurslóða-samstarfsverkefni um fæðuöryggi, FLORA, var hleypt af stokkunum í Sisimiut á Grænlandi í nóvember 2025. Verkefnið byggir á að viðhalda og virkja hefðir í matvælaframleiðslu og þróa byggðir út frá þeim. Austurbrú tekur þátt í verkefninu fyrir Íslands hönd en að því koma einnig aðilar frá Grænlandi, Færeyjum, Norður-Noregi og Orkneyjum. Verkefnið miðar að aukinni þekkingu og meðvitund í matvælaframleiðslu — sem er grunnforsenda fæðuöryggis — og hefur áherslan á gildi gamalla hefða farið ört vaxandi síðustu ár. FLORA byggir á sama grunni og verkefnið Sjávarföll, sem Austurbrú hefur unnið að með styrk frá Byggðastofnun, og snýst um vöruþróun byggða á matarhefðum í sjávarútvegi. Stefnt er að því að halda vinnustofu á Austurlandi haustið 2027 með þátttakendum frá Íslandi og öðrum samstarfslöndum verkefnisins.
Upplýsingar um náttúruvá
Austurbrú tekur þátt í Evrópuverkefninu The HuT sem stendur fyrir Human Tech Nexus og snýr að viðbragðs- og upplýsingakerfum í tengslum við náttúruvá. Almannavarnir og Veðurstofa Íslands taka einnig þátt fyrir Íslands hönd en íslenski hluti verkefnisins snýr að samfélaginu á Seyðisfirði og hvernig best er að haga upplýsingagjöf um náttúruvá. Vinna við vefsíðu sem ætlað er að vera heildstæð upplýsingagátt um náttúruvá er langt komin. Hún er í umsjón Almannavarna en tengir í annað lykilefni, t.d. hjá Veðurstofunni og hefur verið unnið í samvinnu við íbúa á Seyðisfirði og Múlaþing. Á ársfundi HuT verkefnisins í Hamborg í september 2025 var staða þessar vinnu kynnt. Auk Íslands eru tilraunasvæði m.a. á Ítalíu, Bretlandi, Spáni, Þýskalandi og Litháen.
Seigla, almannaviðbragð & aðdráttarafl sveitarfélaga
Austurbrú tekur þátt í norrænu samstarfi um seiglu, almannaviðbragð og aðdráttarafl sveitarfélaga sem stendur í þrjú ár og stýrt er af norrænu rannsóknarstofnuninni Nordregio. Fulltrúar sveitarfélaga, landshlutasamtaka og ráðuneyta vinna þar að greiningum og verkfærum sem sveitarfélög geta nýtt sér þegar tekist er á við stórar áskoranir sem varða fólksfækkun á landsbyggðinni, áfallaþol íbúa vegna náttúruvár eða utanaðkomandi ógnar og svo almannavarnarviðbragð og -samhæfingu. Auk Austurbrúar eru fulltrúar Vesturlands, Byggðastofnunar og Háskóla Íslands í samstarfinu sem fer að mestu fram í fjarfundum auk staðfunda tvisvar á ári. Samstarfið er fjármagnað af norrænu ráðherranefndinni.
Ákvarðanataka vegna náttúruvár
Árið 2025 tók Austurbrú þátt í alþjóðlegu rannsóknar- og þróunarverkefni, MEDiate, sem miðar að því að bæta ákvarðanatöku og áhættustýringu vegna náttúruvár. Verkefnið þróaði stafrænt stuðningskerfi (DSS – Decision Support System) sem nýtist til að meta áhættu og styðja við viðbrögð við hættum á borð við flóð, jarðskjálfta og öfgaveður, með það að markmiði að efla seiglu samfélaga og bæta samhæfingu milli stofnana. Ársfundur verkefnisins var haldinn í Nice í Frakklandi í júní, þar sem unnið að þróun og prófun DSS-kerfisins og jafnframt lögð áhersla á samráð við hagsmunaaðila og yfirfærslu niðurstaðna í raunverulegt skipulag og viðbragðsáætlanir. Í sumarbyrjun hittist íslenska teymið á Egilsstöðum og í haust fór fram vinnustofa hjá Veðurstofu Íslands. Verkefninu lauk formlega með lokaþingi og uppgjöri í Brussel í nóvember 2025. Þar voru helstu niðurstöður kynntar og rætt um áframhaldandi nýtingu verkfæra verkefnisins og hvernig tryggja mætti að þekking og lausnir þess skili varanlegum ávinningi í evrópsku samhengi.
Nánar
Náttúrumiðaðar lausnir
Markmið verkefnisins Natalie er að þróa og innleiða svokallaðar náttúrumiðaðar lausnir við þeim áskorunum sem loftslagsbreytingar hafa í för með sér, s.s. aukna skriðuhættu, hækkandi sjávarstöðu og þörungablóma. Að verkefninu standa 43 fyrirtæki og stofnanir víðs vegar um Evrópu með það að markmiði að efla viðnámsþrótt svæða með sjálfbærum og vistkerfismiðuðum lausnum. Verkefnið hófst 2023, stendur yfir í fimm ár og er styrkt af Horizon Europe-áætlun Evrópusambandsins. Austurland er eitt af tilvikssvæðum verkefnisins en þar starfa Matís, Austurbrú, Exeter háskóli og Greenfish saman að þróun og prófun lausna sem taka mið af svæðisbundnum áskorunum eins og fram kom á vinnustofu sem haldin var á Reyðarfirði í nóvember. Austurbrú gegnir lykilhlutverki í tengslamyndun, skipulagningu vinnustofa og samráði við hagaðila, auk þess að koma að gagnaöflun og undirbúningi aðgerða á svæðinu. Ársfundur verkefnisins fór fram í Feneyjum árið 2025, þar sem samstarfsaðilar komu saman til að fara yfir framvindu þess og móta næstu skref. Fundurinn var haldinn í borg sem sjálf stendur frammi fyrir verulegum loftslagstengdum áskorunum og skapaði því sterkan ramma fyrir umræðu um aðlögun, viðnámsþol og raunhæfar náttúrutengdar lausnir fyrir evrópsk samfélög.
Austurland hlaðvarp:
Alþjóðlegt samstarf & þekkingarmiðlun
Austurbrú er með fimm ára aðildarsamning við Erasmus+ áætlunina til að efla alþjóðlegt samstarf og þekkingarmiðlun. Í tengslum við þann stuðning fóru tveir hópar frá Austurbrú erlendis; fræðslueymi Austurbrúar fór til Danmerkur og kynnti sér m.a. háskólanám, ungmenna- og náttúruskóla, skóla fyrir fólk með námsörðugleika, úrræði fyrir atvinnulausa og ungt fólk sem hefur flosnað upp úr námi og tungumálakennslu fyrir fólk af erlendum uppruna. Þá fór hópur sem staðið hefur að barnamenningarhátíðinni BRAS til Aarhus og fleiri staða þar sem þau kynntu sér barnamenningu.
Nánar
Vistvænt flugvélaeldsneyti
Austurbrú tekur þátt í verkefni um vistvænt flugvélaeldsneyti sem stendur til 2027 og er styrkt af norræna Atlantshafssamstarfinu NORA. Aflað er gagna frá framleiðendum rafeldsneytis annarsvegar og væntra notanda hinsvegar. Verið er að greina þau sóknarfæri og þær hindranir sem framleiðendur og væntir notendur sjá við framleiðsluferlið og regluverk sem þarf að eiga við á Íslandi og í Noregi. Verkefnið er framhald af SAF NORA – Sustainable Aviation Fuel sem snerist um hagkvæmnisathuganir á framleiðslu rafeldsneytis á Íslandi og í Noregi.
Sjálfbærniverkefnið
Árið 2025 var Sjálfbærniverkefnið á Austurlandi gert upp eftir tveggja áratuga greiningavinnu en Austurbrú hefur annast verkefnastjórn frá 2013. Heildstæð yfirferð og úrvinnsla allra vísa frá upphafi vöktunar var unnin og þróun hvers vísis tekin saman og metin með hliðsjón af settum markmiðum. Áhersla var lögð á greiningu, framsetningu og frágang niðurstaðna, og því var ársfundur ekki haldinn á árinu. Samhliða uppgjörsvinnunni var lögð áhersla á miðlun niðurstaðna með birtingu greina og upplýsingamola á vef verkefnisins og samfélagsmiðlum, Verkefninu lauk með lokaskýrslu til Alcoa Fjarðaáls og Landsvirkjunar sem staðið hafa að verkefninu. Skýrslan kom út í upphafi árs 2026 og markar lok tuttugu ára vöktunar og uppgjör á framvindu markmiða.
- Austurland hlaðvarp: Sjálfbærniverkefnið
