Stjórn SSA
Stjórn SSA sem kjörin var á aðalfundi árið 2024 situr til ársins 2026. Stjórn SSA situr jafnframt í stjórn Austurbrúar ásamt tveimur fulltrúum úr fagráði Austurbrúar. Dagleg verkefni fyrir SSA eru unnin af starfsfólki Austurbrúar undir forystu framkvæmdastjóra, í samráði við stjórn sambandsins. Fjárreiður SSA eru í höndum Austurbrúar og Skrifstofuþjónustu Austurlands, en endurskoðun ársreiknings er í höndum KPMG á Austurlandi. Fulltrúar SSA taka einnig þátt í ýmsum nefndum, stjórnum og starfshópum í landshlutanum og unnið er að því að taka saman yfirlit sem aðgengilegt verður á heimasíðu Austurbrúar.
Á tímabilinu milli aðalfunda (2025 til 2026) voru haldnir átta stjórnarfundir SSA en á árinu 2025 voru alls haldnir ellefu fundir. Þeir voru haldnir bæði sem staðfundir í sveitarfélögum á starfssvæðinu og sem fjarfundir. Staðfundir gefa stjórn tækifæri til að hitta heimafólk, hlýða á kynningar um staðbundin málefni og styrkja tengsl innan fjórðungsins. Stjórnarfundirnir einkenndust af reglulegri umfjöllun um samgöngur og innviði, þar sem öryggi vegfarenda og tenging landshlutans var í forgrunni. Fjarskiptamál og uppbygging farnets komu sömuleiðis ítrekað til umræðu, sem og fjárhagsstaða lykilstofnana á svæðinu, svo sem lögreglu og menntastofnana. Jafnframt var fjallað um tekjustofna og fjárlagagerð ríkisins og haldið áfram vinnu við breytingar á samþykktum SSA.
Fundargerðir SSA
Nýr framkvæmdastjóri
Á árinu hóf Bryndís Fiona Ford störf sem framkvæmdastjóri Austurbrúar og SSA en hún var ráðin í starfið í desember 2024. Forveri hennar, Dagmar Ýr Stefánsdóttir, tók við starfi sveitarstjóra Múlaþings.
Aðalfundur
59. aðalfundur Sambands sveitarfélaga á Austurlandi var haldinn á Eiðum 9. maí 2025. Á fundinum var farið yfir helstu verkefni síðasta starfsárs, ársreikningur SSA fyrir árið 2024 lagður fram og afgreiddur ásamt fjárhagsáætlun fyrir árið 2025 og fjárhagsáætlun fyrir árið 2026.
Á fundinum voru jafnframt teknar fyrir tillögur að breytingum á samþykktum SSA. Umræður urðu um skipan stjórnar og atkvæðavægi fulltrúa og voru samþykktar breytingar á samþykktum sambandsins. Þá var bókað að áfram yrði unnið að frekari útfærslu og skoðun á fyrirkomulagi stjórnar og atkvæðavægi.
Fundinn sátu fulltrúar aðildarsveitarfélaganna í samræmi við samþykktir sambandsins.
Nánar um aðalfund
Haustþing
Haustþing Sambands sveitarfélaga á Austurlandi var haldið á Vopnafirði 18. september 2025. Þingið var sótt af fulltrúum aðildarsveitarfélaga og öðrum gestum.
Á þinginu var fjallað um helstu hagsmunamál landshlutans og teknar til umræðu og afgreiðslu ályktanir um meðal annars samgöngumál, fjarskipti, flugsamgöngur, orkumál og tekjustofna sveitarfélaga. Þá var lögð áhersla á að tryggja jafnt aðgengi íbúa að geðheilbrigðisþjónustu og menntun óháð búsetu.
Þingið var jafnframt ávarpað af þingmönnum kjördæmisins og formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga.
Einnig var fjallað um breytingar á samþykktum SSA og næstu skref í þeirri vinnu. Ályktanir þingsins voru samþykktar og sendar stjórnvöldum til kynningar.
Nánar um haustþing
Menningarverðlaun og heiðursgestur
Menningarverðlaun SSA voru veitt við hátíðlega athöfn á haustþinginu. Verðlaunin árið 2025 hlaut Björg Einarsdóttir frá Bustarfelli fyrir framlag sitt til menningarstarfs á Austurlandi. Formaður SSA fór yfir rök stjórnar fyrir valinu og þakkaði verðlaunahafa fyrir mikilvægt framlag sitt.
Heiðursgestur þingsins að þessu sinni var Smári Geirsson, fyrrum bæjarfulltrúi í Neskaupstað og síðar Fjarðabyggð, sem jafnframt gegndi formennsku í SSA tvö kjörtímabil. Hann ávarpaði samkomuna að lokinni afhendingu verðlaunanna.
Helstu verkefni
Samstarf við stjórnvöld og aðra lykilaðila er veigamikill hluti af starfsemi SSA. Það nær meðal annars til samskipta við þingmenn kjördæmisins, kjörna fulltrúa á Austurlandi, önnur landshlutasamtök, Samband íslenskra sveitarfélaga og ýmsar opinberar stofnanir. Samstarfið birtist í fjölbreyttum verkefnum, svo sem fundarsetu, umsagnarvinnu, málþingum og reglulegum samráðsvettvangi.
Helstu viðfangsefni SSA á árinu má í megindráttum draga saman með eftirfarandi hætti:
Umsagnir
Árið 2025 vann SSA fjölda umsagna um málefni sem varða innviði, byggðamál og samfélagsþróun. Meðal umsagna voru álit á fjárlagafrumvarpi, samgönguáætlun, breytingum á sveitarstjórnarlögum, fyrirhuguðu kílómetragjaldi, lögum um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir, flokkun virkjunarkosta og breytingum á lögum um varnir gegn ofanflóðum. Þá var einnig fjallað um lög um sýslumann og fjölmörg skipulagsmál í fjórðungnum, þar á meðal aðalskipulag Múlaþings og aðrar breytingar á skipulagsáætlunum sveitarfélaga. Stjórn SSA fer jafnframt með hlutverk svæðisskipulagsnefndar og tekur í því hlutverki afstöðu til skipulagsmála sem varða landshlutann í heild. Umsagnirnar voru undirbúnar af framkvæmdastjóra SSA og starfsfólki Austurbrúar í samráði við stjórn sambandsins, sveitarstjóra á Austurlandi og eftir atvikum önnur landshlutasamtök.
Endurskoðun samþykkta SSA
Á aðalfundi SSA 2025 voru samþykktar breytingar á samþykktum sambandsins í kjölfar vinnu sem hófst árið áður. Markmið breytinganna var að skýra hlutverk, verksvið og stjórnskipulag SSA, auk þess að bregðast við umræðu um skipan stjórnar og atkvæðavægi aðildarsveitarfélaga. Umræða um frekari útfærslu á fjölda stjórnarmanna og vægi atkvæða hélt áfram á vettvangi stjórnar á árinu og var tekin til umfjöllunar á haustþingi. Vinnan verður áfram í farvegi sambandsins með það að markmiði að tryggja skýrt og traust stjórnskipulag sem endurspeglar samstarf sveitarfélaganna á Austurlandi.
Bókanir stjórnar
Á árinu 2025 samþykkti stjórn SSA bókanir um ýmis mál sem varða innviði, öryggi og þjónustu á Austurlandi. Þar á meðal voru bókanir um samgönguáætlun 2026–2040 og forgangsröðun framkvæmda í landshlutanum, stöðu Suðurfjarðavegar og jarðgangna, sem og mikilvægi Reykjarvíkurflugvallar fyrir sjúkraflug og aðgengi íbúa að þjónustu. Stjórnin bókaði einnig vegna aðstæðna sem sköpuðust í óveðrum á Austurlandi og lagði áherslu á öryggi samgangna og fjarskipta. Þá voru samþykktar bókanir um málefni Menntaskólans á Egilsstöðum, fjárhagsstöðu lögreglunnar á Austurlandi og skipan í stjórnir opinberra fyrirtækja.
Uppbyggingarsjóður Austurlands
Úthlutun Uppbyggingarsjóðs Austurlands fyrir verkefnaárið 2026 fór fram 11. desember 2025 í Sköpunarmiðstöðinni á Stöðvarfirði. Samtals var úthlutað 59,3 milljónum króna til 57 verkefna um allt Austurland. Alls bárust 97 umsóknir og hlutu um 59% þeirra styrk. Af úthlutuðu fé runnu 26,8 milljónir króna til atvinnu- og nýsköpunarverkefna, 27 milljónir króna til menningarverkefna og 5,5 milljónir króna til stofn- og rekstrarstyrkja.
Gestir á stjórnarfundum
Á árinu 2025 fékk stjórn SSA til sín ýmsa gesti á fundi sína til að ræða stöðu og þróun mikilvægra málaflokka í landshlutanum. Þar á meðal kom Stefán Eiríksson, útvarpsstjóri RÚV, á fund stjórnar og ræddi hlutverk og þjónustu Ríkisútvarpsins á Austurlandi. Þá komu Margrét María Sigurðardóttir, lögreglustjóri á Austurlandi, og Kristján Ólafur Guðnason, yfirlögregluþjónn, og kynntu fjárhagsstöðu og mönnun lögreglunnar í landshlutanum. Slík samtöl eru mikilvægur þáttur í starfi stjórnar og styðja við upplýsta afstöðu og markvissa hagsmunagæslu í málefnum sem varða öryggi, fjölmiðlun og opinbera þjónustu á Austurlandi.
Uppfærð efnahagsgreining
Í desember 2025 kom út uppfærð efnahagsgreining Analytica unnin fyrir SSA, sem nær til áranna 2022–2024. Greiningin staðfestir áframhaldandi og stöðuga verðmætasköpun á Austurlandi og sýnir að um 2,9% landsmanna standa undir um 23% af heildarvöruútflutningi Íslands. Útflutningsvirði á hvern íbúa er margfalt hærra en í öðrum landshlutum og endurspeglar sterka stöðu sjávarútvegs, orkuiðnaðar og ferðaþjónustu. Í skýrslunni er jafnframt bent á að opinber innviðafjárfesting hafi ekki fylgt þessari þróun í sama mæli og verðmætasköpun svæðisins gefur tilefni til. Niðurstöðurnar undirstrika því mikilvægi markvissrar uppbyggingar samgöngu-, orku- og fjarskiptainnviða til að tryggja öryggi, samkeppnishæfni og áframhaldandi vöxt landshlutans. Greiningin er þannig hugsuð sem faglegt innlegg í umræðu um forgangsröðun opinberra fjárfestinga og framtíðarþróun Austurlands.
Sóknaráætlun Austurlands
Ný sóknaráætlun fyrir Austurland 2025-2029 tók gildi í upphafi árs en slíkar áætlanir eru unnar í öllum landshlutum. Sóknaráætlun markar stefnu og markmið fyrir þróun Austurland út árið 2029. Alls eru 39 metnaðarfull markmið í áætluninni sem varða allt frá samgöngum, loftslags- og heilbrigðismálum, til menntunar, nýsköpunar og ferðaþjónustu, auk þess sem áætlunin inniheldur stöðumat og framtíðarsýn um hvernig við gerum Austurland betra.
Árið 2025 var gerð aðgerðaáætlun til að tryggja að markmiðin verði að veruleika og áhersluverkefni kynnt. Aðgerðaráætlunin var tengd starfsáætlun Austurbrúar til að tryggja að markmið hennar og þeirra verkefna sem unnin voru á árinu, væru í samræmi við sóknaráætlun. Þetta varðaði verkefni allt frá íslenskukennslu fyrir erlenda íbúa til stuðnings við frumkvöðla, barnamenningu til eflingar áfangastaðarins Austurlands. Þá var sóknaráætlun fylgt reglulega eftir með sveitarfélögunum fjórum á svæðinu og hún kynnt sveitarstjórnarfólki, félagasamtökum, íbúum og öðrum.
Auk markmiða sóknaráætlunar voru sett nokkur áhersluverkefni sem hlutu stuðning úr sóknaráætlun og sagt er frá í kaflanum um SSA.
- Austurland hlaðvarp: Sóknaráætlun Austurlands
Áhersluverkefni SSA
Áhersluverkefnin byggja á samningi um Sóknaráætlun Austurlands 2025–2029 og markmiðum hennar um sjálfbæra samfélags- og byggðaþróun. Samkvæmt samningnum ber landshlutasamtökum að skilgreina og framfylgja verkefnum sem styðja við markmið áætlunarinnar og tryggja markvissa ráðstöfun fjármuna. Áhersluverkefnin endurspegla stefnumarkandi forgangsröðun SSA á gildistíma áætlunarinnar og miða að því að efla samkeppnishæfni, búsetugæði og þróun landshlutans til lengri tíma.
Nánar er fjallað um neðangreind verkefni í viðeigandi köflum ársritsins.
Áfangastaðurinn Austurland
Undir yfirskriftinni Áfangastaðurinn Austurland fellur vinna við sýnileika landshlutans, áfangastaðaáætlun og verkefnið Matarauður. Markmiðið er að styrkja ímynd Austurlands sem samkeppnishæfs heilsárs áfangastaðar, efla matvælaframleiðslu og matarmenningu og tryggja samræmda og aðgengilega kynningu svæðisins.
Sýnileiki Austurlands Í verkefninu er unnið að uppfærslu og samræmingu kynningarefnis, þróun vefja og framleiðslu markaðsefnis í samstarfi við hagaðila á landsvísu.
Áfangastaðaáætlun Austurlands Áætlunin felur í sér reglulega endurskoðun áherslna í ferðaþjónustu, með sérstakri áherslu á vetrarferðamennsku og stöðu Egilsstaðaflugvallar sem gáttar inn í landshlutann.
Matarauður Austurlands Verkefnið miðar að því að efla matvælaframleiðslu og tengja hana við ferðaþjónustu og menningu. Á árinu var haldið Matarmót Austurlands, sem hefur fest sig í sessi sem einn stærsti viðburður landshlutans, með þátttöku fjölda framleiðenda og gesta víðs vegar að.
Menningarmál
Áhersluverkefni á sviði menningarmála eru fólgin í áframhaldandi uppbyggingu og þróun þess öfluga og faglega menningarstarfs sem unnið hefur verið að til margra ára á Austurlandi.
Þróunarverkefni á sviði menningar Langtímaverkefni á tímabilinu 2020–2029 sem felur í sér áframhaldandi uppbyggingu og þróun menningarstarfs á Austurlandi. Á árinu 2025 var áfram unnið að eflingu menningarmiðstöðva og safna, þróun samstarfsverkefna og nýsköpun í menningarstarfi, auk vinnu við sameiginlega menningarstefnu fyrir Austurland. Einn af hápunktum ársins var þegar nýr menningarsamningur milli ríkisins, Austurbrúar og sveitarfélaganna Múlaþings og Fjarðabyggðar var undirritaður í Sköpunarmiðstöðinni á Stöðvarfirði þann 11. desember.
BRAS Barnamenningarhátíðin BRAS er fastur liður í menningarlífi svæðisins og tryggir börnum og ungmennum aðgengi að fjölbreyttum menningarviðburðum óháð búsetu. Á árinu fór áttunda hátíðin fram í samstarfi við skóla, listafólk og menningarstofnanir, auk nýrra samstarfsaðila.
Menningarstyrkir til jaðarbyggða Unnið er markvisst að því að efla menningu í jaðarbyggðum Austurlands, einkum á Djúpavogi og Vopnafirði, í samstarfi við íbúa og staðbundna hópa. Áhersla er lögð á listsköpun, safnastarf og aðgengi að listum, meðal annars í formi árstíðabundinna verkefna. Markmiðið er að styðja við nýsköpun og þróunarstarf á sviði lista, menningar og menningarlæsis og tryggja að menningarstarf eflist um allan landshlutann.
Eygló
Eygló er sjálfbærniverkefni sem miðar að því að minnka kolefnisspor Austurlands í samstarfi við einstaklinga, fyrirtæki og stofnanir. Verkefnið felur í sér kortlagningu orku- og efnisstrauma og stuðlar að framförum í orkuskiptum, orkunýtingu og hringrás. Nánar er fjallað um Eygló framar í ritinu.
Svæðisskipulag Austurlands 2022-2044
Svæðisskipulag Austurlands 2022–2044 er sameiginleg langtímasýn sveitarfélaganna um þróun landshlutans til framtíðar. Áætlunin leggur grunn að samræmdri stefnumótun í skipulags-, umhverfis- og samfélagsmálum og er leiðarljós við forgangsröðun verkefna sem snúa að sjálfbærni, búsetugæðum og hagkvæmri nýtingu auðlinda. Á grundvelli svæðisskipulagsins hefur á árinu verið unnið að fjölbreyttum verkefnum sem styrkja bæði umhverfis- og farsældarmál á Austurlandi.
Umhverfismál á Austurlandi Í maí var samþykkt svæðisáætlun um meðhöndlun úrgangs á Austurlandi til ársins 2035. Um er að ræða fyrstu heildstæðu sameiginlegu stefnu sveitarfélaganna á þessu sviði, með áherslu á úrgangsforvarnir, aukna endurnýtingu og hringrásarhagkerfi. Þá var haldin Umhverfisráðstefna Austurlands á Egilsstöðum þann 5. júní þar sem sjónum var beint að sjálfbærri þróun í mannvirkjagerð og nýtingu auðlinda.
Farsæld á Austurlandi Á árinu 2025 var einnig stigið mikilvægt skref í farsældarmálum með formlegri stofnun Farsældarráðs Austurlands. Ráðið er sameiginlegur vettvangur sveitarfélaga og stofnana til að samhæfa þjónustu við börn og fjölskyldur í samræmi við lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Verkefnið felur í sér kortlagningu stöðu barna í landshlutanum og mótun aðgerðaráætlunar til næstu ára.
