Ný greining á efnahagslegu mikilvægi Austurlands undirstrikar enn á ný hversu stórt framlag landshlutans er til íslensks efnahagslífs miðað við íbúafjölda. Aðeins 2,8% landsmanna búa á Austurlandi en landshlutinn stendur undir um fjórðungi vöruútflutnings þjóðarinnar og um 26% raforkuframleiðslu. Þá er áætlað að hagnaður ríkissjóðs sem rekja má til Austurlands verði um 8,6 milljarðar króna árið 2026.

Greiningin Hverju skilar Austurland til íslenska hagkerfisins? var unnin af Kontext fyrir Samband sveitarfélaga á Austurlandi (SSA) og kynnt af Konráði S. Guðjónssyni, hagfræðingi hjá Kontext, á haustþingi SSA í Neskaupstað í síðustu viku.

Bæði greiningin sjálf og kynning Konráðs á niðurstöðunum eru nú aðgengilegar á vef Austurbrúar.

Niðurstöðurnar undirstrika þá mynd sem fyrri efnahagsgreiningar fyrir SSA hafa dregið upp af Austurlandi sem öflugu framleiðslu- og útflutningssvæði. Í nýju greiningunni er sjónum jafnframt sérstaklega beint að tekjum og gjöldum ríkissjóðs sem rekja má til landshlutans.

Fjórðungur vöruútflutnings

Á Austurlandi búa rúmlega 11 þúsund manns, eða um 2,8% landsmanna. Þrátt fyrir það kom um fjórðungur alls vöruútflutnings Íslands frá Austurlandi árið 2025 og vöruútflutningur á mann var tæplega ellefufaldur á við aðra landshluta.

Sjávarútvegur, fiskeldi og álframleiðsla vega þar þungt. Þegar þjónustuútflutningur er einnig tekinn með er niðurstaða greiningarinnar að um 13% alls útflutnings landsins árið 2025 megi rekja til Austurlands.

Austurland gegnir jafnframt stóru hlutverki í orkuframleiðslu landsins. Þar eru framleiddar um 5.499 GWst af 21.204 GWst raforkuframleiðslu á landsvísu, eða um 26%.

8,6 milljarða hagnaður ríkissjóðs

Í greiningunni er lagt mat á tekjur og gjöld ríkissjóðs sem rekja má til Austurlands. Tekjurnar eru áætlaðar um 53,9 milljarðar króna árið 2026 en gjöldin um 45,2 milljarðar. Afkoma ríkissjóðs sem rekja má til landshlutans er samkvæmt því jákvæð um 8,6 milljarða króna, eða tæplega 800 þúsund krónur á hvern íbúa.

Í niðurstöðum greiningarinnar kemur jafnframt fram að þessi niðurstaða haldi þótt reiknað sé með víðum vikmörkum eða arðgreiðslur Landsvirkjunar teknar út fyrir sviga.

Samkeppnishæfni byggir á sterkum innviðum

Í greiningunni er bent á að efnahagslegur styrkur Austurlands byggi á nánum tengslum við aðra landshluta og útlönd. Til að viðhalda samkeppnishæfni þurfi meðal annars öruggar og greiðar samgöngur, trausta innviði á borð við raforkuflutningskerfið, skynsamlega gjaldtöku og skattlagningu og öfluga opinbera þjónustu, meðal annars á sviði menntunar og heilbrigðismála.

Greining Kontext bætist við fyrri greiningar sem unnar hafa verið fyrir SSA á efnahagsumsvifum og verðmætasköpun á Austurlandi og styrkir enn frekar þekkingargrunn um stöðu landshlutans og framlag hans til íslensks efnahagslífs.

Greininguna og kynningu Konráðs S. Guðjónssonar má nálgast á vef Austurbrúar.

• Sjá skýrslu
• Sjá greiningu