Það eru breytingar í farvatninu. Sveitarfélögin eru hér í lykilhlutverki. Gott er að muna að sveitarfélag er ekkert annað en umgjörð um okkar nærsamfélag. Í grunninn þykir okkur öllum vænt um okkar nærumhverfi. Viljum ganga vel um það og hafa snyrtilegt í kringum okkur. Það gerist ekki að sjálfu sér. Alveg eins og fötin í unglingaherberginu fara ekki sjálf í þvottahúsið. Við þurfum sjálf að taka ábyrgð og taka þátt.

Meðal breytinga er innleiðing á greiðslureglunni: Sá borgar sem mengar. Reglan er einnig nefnd mengunarbótaregla og er ein af grunnreglunum í umhverfisvernd. Hún gengur út á að sá sem veldur mengun greiði þann kostnað sem af henni hlýst og þá einnig þann kostnað sem er við að koma úrganginum eða hráefninu í réttan farveg. Innheimtan mun því nú smám saman færast yfir í að við munum að greiða fyrir það magn sem við hendum. Fleiri breytingar eru fram undan. Draga þarf verulega úr urðun úrgangs og aukin krafa er um flokkun og hreinleika hráefnisins alla leið.

Það sem einu sinni þótti eðlilegt

Það eru breyttir tímar. Það sem eitt sinn þótti sjálfsagt, finnst okkur í dag stórfurðulegt að hafi yfirhöfuð verið leyft eða látið viðgangast. Ég hef stundum hugsað um hvað var skemmtilegt að farga umbúðunum á bensínstöðinni sem foreldrar mínir ráku þegar ég var krakki. Þeir sem til þekkja vita að bensínstöðin á Breiðdalsvík var í miðju þorpinu og bak við hana er opið svæði. Í dag er þetta svæði falleg perla í þorpinu með íslenskum gróðri, lyngi, berjum, trjágróðri ofl. Vissulega var þetta svæði ekki eins gróið þegar ég var um 8 ára aldurinn eða svo, en í miðju þorpinu samt sem áður. Umbúðirnar voru settar upp að ákveðnum kletti þarna á bakvið. Steinolíu var skvett á og kveikt í. Einföld lausn, en í dag sem betur fer hluti af fortíð. Hvernig munum við horfa til baka eftir 5, 10, 20 já eða um 40 ár eins og í þessu tilviki? Líklega er ansi margt í þessum málaflokki sem mun illa standast tímans tönn. Erum jafnvel með óbragð í munni á umgenginni okkar í dag þó svo við látum vera að tala um það eða breyta hegðun.

Íbúarnir vilja gera meira

Ein af þeim spurningum sem við stöndum frammi fyrir núna er hvernig viljum við horfa á meðhöndlun úrgangs til lengri eða styttri tíma? Er þetta bara vesen og einhverjar kröfur sem koma að ofan eða utan úr heimi, sem við varla nennum að setja okkur inn í eða hvað þá sinna. Gerum bara það allra nauðsynlegasta og kannski varla það. Eða eru þetta kannski tækifæri. Tækifæri fyrir Austurland til þess að ganga lengra og taka frumkvæðið. Vera á undan. Hætta að horfa á úrgang sem efni eða vandamál sem við þurfum að losna við. Heldur frekar horfa á úrgang sem auðlind eða hráefni sem við bæði getum og ættum að nýta betur. Ýta undir nýsköpun. Hringrásarhagkerfi í samræmi við sýn og áherslur Svæðisskipulags Austurlands sem staðfest var á liðnu ári.

Í netkönnun meðal íbúa á Austurlandi sem gerð var fyrir áramót mátti sjá að 8 af hverjum 10 töldu að sveitarfélögin ættu að setja aukna fjármuni í uppbyggingu innviða eða lausna til móttöku á úrgangi til endurvinnslu eða endurnýtingu á svæðinu. Kannski erum við meira tilbúin en okkur grunar að stíga næstu skref. Vera fyrirmynd í rusli.