Iðnaður skiptir miklu máli í efnahag Íslands enda kemur um helmingur gjaldeyristekna frá fisk- og áliðnaðinum. Iðnaður skiptir hins vegar gífurlegu máli fyrir efnahag Austurlands því fiskiðnaður og álframleiðsla er undirstaða efnahagslífs fjórðungsins. Raunar má fullyrða að austfirskur iðnaður skipti miklu máli fyrir þjóðarhag því um fjórðungur af vöruútflutningi Íslands fer um hafnirnar á Austurlandi.

Örlög samfélagsins og fyrirtækjanna eru að miklu leyti samtvinnuð þannig að þróun iðnaðar hefur áhrif á samfélagið. Nýlegt dæmi er stórfelld breyting á rekstri sjávarútvegsfyrirtækja samhliða samþjöppun og tæknivæðingu til sjós og lands. Störfum í sjávarútvegi fækkaði á skömmum tíma um nokkur hundruð. Á sama tíma var hins vegar byggt álver á Reyðarfirði þar sem urðu til tæplega þúsund störf. Í samfélagi sem ekki telur nema tíu þúsund manns eru áhrifin af slíkum breytingum augljós og það þarf því ekki að tíunda mikilvægi þess að iðnfyrirtæki á Austurlandi séu í góðum rekstri.

En að sama skapi hefur samfélagið mikil áhrif á rekstur og mönnun fyrirtækjanna. Þau eru oft háð þjónustu smærri fyrirtækja og opinberri þjónustu og það er iðnfyrirtækjunum oftast í hag að manna sig sem mest með heimafólki.

Sem sagt: Sterk fyrirtæki eru mikilvæg fyrir samfélagið og sterkt samfélag er mikilvægt fyrir fyrirtækin.

Í þessu ljósi er það áhyggjuefni hvað það reynist oft erfitt fyrir austfirsk iðnfyrirtæki að fá nægilega margt hæft og áhugasamt fólk til vinnu. Þar koma líklegast til samverkandi þættir: Í fyrsta lagi er segulsvið borgarinnar sterkt og verður það líklega áfram. Í öðru lagi eru tengsl á milli skólakerfisins og iðnaðarins enn of veik. Og í þriðja lagi má velta því fyrir sér hvort iðnaðurinn bjóði upp á nægilega aðlaðandi laun, vinnuaðstæður og jafnvægi á milli atvinnu og einkalífs. Ungt fólk er í mun minna mæli en áður ginkeypt fyrir því að vinna botnlaust. Áður fyrr auglýstu fyrirtæki gjarnan „mikil vinna í boði“ en það er ekki lengur eitthvað sem freistar og laðar. Í dag þyrftu fyrirtæki helst að geta auglýst áhugaverða vinnu, fjölskylduvænan vinnutíma og góð laun.

Ég tel að þetta sé ein stærsta áskorun iðnfyrirtækja: Að verða meira aðlaðandi vinnuveitandi í samfélagi nútímans. Austfirsk iðnfyrirtæki virðast raunar vera að vakna til aukinnar vitundar um þetta. Fjarðaál hefur til dæmis nýlega breytt vaktakerfi sínu á þann hátt að vinnuskylda var minnkuð og frí aukin. Í sjávarútveginum hefur orðið sú breyting að á flestum austfirskum skipum eru tvær áhafnir sem stóreykur tækifæri sjómanna til að njóta fjölskyldulífs.

En betur má ef duga skal og iðnfyrirtækin verða að leggja sig enn meira fram í að bjóða upp á góð störf. Ef það tekst ekki vel getur það haft verulega neikvæð áhrif á þróun byggðar og við munum sjá víxlverkun hnignandi byggða og hnignandi fyrirtækja. Fyrirtækin og samfélögin eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta að fyrirbyggja slíka þróun.