Í gær voru konur hvattar til að leggja niður vinnu kl. 14:55 og taka sér kvennafrí. Yfirskrift frísins var „breytum ekki konum, breytum samfélaginu“ og í tilefni dagsins hélt Jóna Árný Þórðardóttir, framkvæmdastjóri Austurbrúar, erindi á viðburði sem haldin var í Alcoa Fjarðaáli á Reyðarfirði.

Erindið var svo hljóðandi:

„Á þessum degi er eðlilegt að byrja á því að minnast þeirra fjölmörgu kvenna sem á undan hafa gengið og skapað réttlátara og jafnara samfélag fyrir okkur sem á eftir komum.

Á síðunni „kvennafri.is“ og á vef Kvennréttindafélags Íslands er hægt að lesa söguna og fræðast um þessa eldhuga sem ruddu brautina með samtakamætti sínum þannig að rödd kvenna heyrðist. Það er mikilvægt að við sem stöndum í hringiðunni í dag reynum að skynja og skilja hversu mikilvægt það var að standa í stefni jafnréttisbaráttunnar og krefjast úrbóta.

Að þessari arfleifð búum við enn að í dag og hún sýnir okkur hvað hægt er að gera ef við stöndum saman. Þær byltingar sem á eftir koma þ.m.t. sú síðasta – #metoo-byltingin – færir okkur ávallt skrefi nær þeirri framtíðarsýn um samfélag jafnréttis sem við viljum búa í.

Ég held að við sem hérna erum gætum öll sagt sögur af því þegar við höfum gert tilraunir til þess að falla að eða falla ekki að einhverjum fyrirframgefnum hugmyndum um hlutverk kynjanna í samfélaginu. Ég á margar slíkar sögur þó svo að ég sé ekki nema rúmlega fertug og lifi á mun jafnréttissinnaðri tímum en margar formæður mínar.

Sem ung stúlka alin upp í sveit fannst mér að ég fengi ekki verkefni við hæfi þegar ég var beðin um að þrífa mjólkurhúsið á meðan bróðir minn lærði að bakka traktor með kerru. Á þessum tíma skynjaði ég ekki að gildi hefðu nokkuð um þetta að segja þ.e. að ólíkar væntingar til okkar systkina hefðu nokkuð með stöðluð kynhlutverk samfélagsins að gera. Ég fann bara í hjarta mínum að það var ósanngjarnt að hann kynni að bakka en ég kynni að þrífa. Í framhaldinu krafðist ég þess að fá að læra að bakka kerru sem ég og fékk.

Á fyrsta vinnustaðnum mínum eftir að ég lauk háskólanámi sátum við saman nokkrir sérfræðingar (fjórir karlmenn auk mín) og vorum að undirbúa fund með viðskiptavini. Ég man alltaf þegar yfirmaður okkar gekk inn í herbergið og sagði: „Jæja, erum við ekki tilbúnir.“ Ég man á þessum tíma hvað ég var ánægð með sjálfa mig og mína vinnu þ.e.a.s. ég man hvað ég var ánægð með að ég var búin að sanna fyrir sjálfum mér og öðrum að ég væri jafnoki strákanna sem ég vann með. Ég var orðin ein af þeim. Ein af strákunum! Það var ekki fyrr en nokkrum árum síðar að ég rifjaði þetta atvik upp í tengslum við umræðu um jafnréttismál að ég áttaði mig á því að þessi athugasemd frá yfirmanni mínum var ekkert til að vera ánægð yfir. Verk mín átti að meta að verðleikum – burtséð frá kyni.

Fjölmargar aðrar sögur um glerþök og óréttlæti á ég til en í hvert skipti sem ég upplifi slík augnablik verð ég staðfastari í trú minni að það sé í okkar höndum að breyta hlutunum og þar skiptir hver kona og karl máli.

Þessi samfélagslegu bönd sem kynin búa við eru nefnilega ótrúlega sterk og þarf samtakamátt allra til að breyta. Hin félagslegu mótuðu kyn þ.e. þær væntingar sem samfélagið gerir til kvenna og karla, verksvið sem hvort kyn er talið geta eða eiga að tileinka sér eða hvaða áhugamál séu við hæfi o.s.frv. eru hlekkir sem samfélagið þarf að brjóta af sér.

Einungis þannig getur manneskjan blómstrað á sínum forsendum.

Hérna á Austurlandi búum við í samfélagi sem á mörg tækifæri í þessum efnum. Við eigum mikinn mannauð og einstaklega hæfileikaríkt fólk á öllum aldri. Mér hefur fundist umræðan allra síðustu ár færa okkur nær því að geta rætt þessi mál opinskátt. Við viljum gjarnan búa í þannig samfélagi að ung stúlka sem hefur áhuga á því að verða skipstjóri finnist ekki að hún þurfi að réttlæta áhugasvið sitt. Það sama má segja um ungan dreng sem langar að verða hjúkrunarfræðingur. Við sem samfélag eigum ekki að segja honum að það sé meira við hæfi að hann verði læknir.

Ég tel að íbúar á Austurlandi vilji byggja samfélag þar sem jafnrétti er í hávegum haft. Ég tel aukinheldur að það sé mikill vilji og áhugi í samfélaginu að það verði sýnilegri árangur. Við þurfum að vera duglegri að segja frá því sem vel er gert og búa þannig til ný viðmið sem hvetja okkur til dáða.

Síðasta haust var haldið áhugavert málþing á vegum Tengslanets austfirskra kvenna með stuðningi margra úr samfélaginu. Tinna Kristbjörg Halldórsdóttir, sem starfar hjá okkur í Austurbrú, kom með áhugaverða tölfræði um heildartekjur kynjanna og ein niðurstaða hennar var sú að heildartekjur kvenna, sem hlutfall af heildartekjum karla á Austurlandi, var miklu lægra í okkar landshluta  miðað við landsmeðaltal. Eins og hún sagði sjálf: „Við getum gert ýmislegt til að útskýra eða afsaka þennan mun en myndin verður ekkert fallegri.“

Við þurfum einfaldlega að gera betur sem samfélag. Að vera háður einhverjum til framfærslu er aldrei æskilegt.

Samtakamáttur kvenna á Austurlandi getur haft gríðarleg áhrif á þróunina. Við þurfum að setja ný viðmið og við þurfum að halda þeim á lofti hvar sem við komum því við: Inni á heimilinu, á vinnustaðnum, í félagsstarfinu. Alls staðar.  

Við viljum – líkt og baráttukonur fyrri tíma – gera Austurland að betra samfélagi fyrir dætur okkar og syni.“